कलम 143(1) अंतर्गत आयकर सूचना (intimation): तिचा अर्थ काय, आणि डिमांड किंवा कमी रिफंड दिसल्यास काय करावे
कलम 143(1) अंतर्गत सूचना (intimation) म्हणजे आयकर विभागाने (CPC ने) तुमच्या रिटर्नवर प्रक्रिया केल्यानंतरचा निकाल. त्यात तुमचे आकडे विभागाच्या आकड्यांशी तुलना केलेले असतात, आणि निकाल तीनपैकी एक असतो: काही बदल नाही, रिफंड, किंवा डिमांड. त्याआधी तुम्हाला *प्रस्तावित* बदलांची 143(1)(a) नोटीस येऊ शकते. तिला 30 दिवसांत Pending Actions → e-Proceedings मध्ये उत्तर द्या (Agree किंवा Disagree). अंतिम सूचनेत तुम्हाला मान्य नसलेली डिमांड असेल तर Pending Actions → Response to Outstanding Demand मध्ये उत्तर द्या. सूचनेतच चूक असेल तर 4 वर्षांत Rectification (Services → Rectification) करा. दुर्लक्ष करू नका: उत्तर न दिलेली डिमांड कायम होते आणि तुमच्या रिफंडमधून वळती केली जाते.
महत्त्वाची माहिती शेवटची पडताळणी: 9 ऑक्टो 2026
| बाब | तपशील | स्रोत |
|---|---|---|
| 143(1)(a) समायोजन नोटीस | रिटर्न विभागाच्या माहितीपेक्षा वेगळा असल्यास प्रक्रियेदरम्यान प्रस्तावित बदल; 30 दिवसांत उत्तर | आयकर विभाग — e-Proceedings मार्गदर्शक |
| उत्तर कुठे | Pending Actions → e-Proceedings → View Notice → Submit Response (प्रत्येक मुद्द्यावर Agree / Disagree) | आयकर विभाग — e-Proceedings मार्गदर्शक |
| सदोष रिटर्न नोटीस 139(9) | दुरुस्तीसाठी सहसा 15 दिवस; नाहीतर रिटर्न अवैध धरला जाऊ शकतो | आयकर विभाग — e-Proceedings मार्गदर्शक |
| थकित डिमांड | Pending Actions → Response to Outstanding Demand; उत्तर न दिल्यास डिमांड कायम होऊन रिफंडमधून वळती | आयकर विभाग — Outstanding Demand FAQ |
| रेक्टिफिकेशनची मुदत | 143(1) सूचना ज्या आर्थिक वर्षात दिली ते वर्ष संपल्यापासून 4 वर्षांत (नंतर: कर निर्धारण अधिकाऱ्याकडे) | आयकर विभाग — Rectification FAQ |
| AY 2026-27 चे रिटर्न | आयकर कायदा 1961 अंतर्गत प्रक्रिया (जुने कलम क्रमांक लागू) | आयकर विभाग — Income Tax Returns FAQ |
विकासने जुलैमध्ये रिटर्न भरले आणि त्याला ₹14,000 रिफंडची अपेक्षा होती. सप्टेंबरमध्ये ईमेल आला: "Intimation u/s 143(1)", आणि त्यात रिफंडऐवजी ₹6,200 ची डिमांड होती. तो घाबरला. नंतर कळले की त्याने वगळलेले FD व्याज विभागाने त्याच्या AIS मधून धरले होते. त्याने ते मान्य केले, रक्कम भरली आणि प्रकरण संपले. त्याच्या सहकारी महिलेची सूचना मात्र चुकीची होती (एक TDS क्रेडिट सुटले होते), आणि तिने ती रेक्टिफिकेशन विनंतीने दुरुस्त केली. महत्त्वाचे म्हणजे: सूचना वाचा, तुलना करा आणि उत्तर द्या.
तीन प्रकारचे संदेश, आणि काय करावे
| काय येते | ते काय आहे | कृतीसाठी वेळ | कुठे |
|---|---|---|---|
| कलम 143(1)(a) नोटीस, "प्रथमदर्शनी समायोजन" | तुमचे आकडे विभागाच्या माहितीपेक्षा वेगळे असल्याने, प्रक्रियेच्या आधी रिटर्नमध्ये बदल करण्याचा प्रस्ताव | 30 दिवस | Pending Actions → e-Proceedings |
| कलम 143(1) सूचना | प्रक्रियेचा अंतिम निकाल: बदल नाही, रिफंड, किंवा डिमांड | डिमांड किंवा चूक असल्यास कृती करा | ईमेल + ई-फायलिंग पोर्टल |
| कलम 139(9) नोटीस, "सदोष रिटर्न" | रिटर्नमध्ये अपूर्ण किंवा विसंगत माहिती | सहसा 15 दिवस | Pending Actions → e-Proceedings |
सूचना कशी वाचावी
सूचनेत तुमचे आकडे (भरल्याप्रमाणे) आणि विभागाचे आकडे (प्रक्रियेनंतर मोजलेले) ओळीनुसार शेजारी-शेजारी असतात: उत्पन्न, वजावटी, कर, TDS, व्याज. शेवटची ओळ पाहा:
- निव्वळ देय रक्कम = 0 → काही करायचे नाही.
- रिफंड → तो तुमच्या प्री-व्हॅलिडेटेड बँक खात्यात जमा होईल. तो आला नाही तर पाहा रिफंड मिळाला नाही.
- डिमांड → कोणती ओळ वेगळी आहे ते शोधा. नेहमीची कारणे: AIS मधील व्याज उत्पन्न वगळले, वजावट नाकारली, TDS क्रेडिट गायब, फॉर्म 10E न भरता कलम 89 ची सवलत मागितली, किंवा स्व-मूल्यांकन कराच्या चलनाचा तपशील चुकीचा.
143(1)(a) समायोजन नोटीस आली? 30 दिवसांत उत्तर द्या
- incometax.gov.in वर लॉगिन करा → Pending Actions → e-Proceedings.
- *Adjustment u/s 143(1)(a)* समोरील View Notice वर क्लिक करून नोटीस डाउनलोड करा.
- Submit Response वर क्लिक करा. प्रत्येक फरकासाठी (variance) Agree किंवा Disagree निवडा.
- असहमत असाल तर कारण निवडा आणि थोडक्यात स्पष्ट करा. मग सबमिट करा.
- Transaction ID नोंदवून ठेवा. तुम्हाला ईमेलवरही पुष्टी मिळते.
तुमच्या रिटर्नमध्ये चूक होती हे लक्षात आले तर त्याऐवजी सुधारित रिटर्न भरण्याचा पर्यायही आहे.
अंतिम सूचनेत मान्य नसलेली डिमांड
- Pending Actions → Response to Outstanding Demand मध्ये जा.
- Disagree with demand (पूर्ण किंवा अंशतः) निवडा, कारण(णे) निवडा आणि तपशील द्या. यादीतील कोणतेही कारण लागू नसेल तर Others निवडा.
- काही भाग मान्य असेल तर तो भाग भरा, Pay Now द्वारे (नेट बँकिंग, डेबिट कार्ड, UPI/पेमेंट गेटवे, NEFT/RTGS किंवा बँकेच्या काउंटरवर).
- सूचनेतच चूक असेल तर रेक्टिफिकेशनही करा (खाली पाहा).
डिमांडकडे दुर्लक्ष करू नका. तुम्ही उत्तर दिले नाही तर डिमांड कायम होते. ती तुमच्या पुढील रिफंडमधून वळती केली जाते, किंवा तुमच्या पॅनवर देय म्हणून राहते.
रेक्टिफिकेशन: विभागाची चूक असेल तेव्हा
ई-फायलिंग पोर्टलवर Services → Rectification → (CPC ने दिलेला आदेश) वापरा. तीन प्रकार:
| प्रकार | केव्हा वापरावा |
|---|---|
| Reprocess the return | तुम्ही बरोबर तपशील दिला होता (वजावट, TDS, भरलेला कर) पण प्रक्रियेत तो धरला नाही |
| Tax credit mismatch correction | TDS किंवा चलनाचा तपशील दुरुस्त करायचा आहे. फॉर्म 26AS मध्ये नसलेल्या क्रेडिटचा दावा करता येत नाही. पाहा TDS दिसत नाही |
| Return data correction | नवे उत्पन्न किंवा नवी वजावट न जोडता माहिती दुरुस्त करायची आहे |
माहीत असावेत असे नियम: सूचना ज्या आर्थिक वर्षात दिली ते वर्ष संपल्यापासून 4 वर्षांत रेक्टिफिकेशन करा (त्यानंतर *File rectification to AO* वापरा). भरलेले रेक्टिफिकेशन मागे घेता येत नाही, आणि पहिल्यावर प्रक्रिया होईपर्यंत त्याच वर्षासाठी दुसरे भरता येत नाही. तुम्हाला 15 अंकी रेक्टिफिकेशन संदर्भ क्रमांक मिळतो. यात नव्या वजावटी मागता येत नाहीत. त्यासाठी मुदत असेल तोवर सुधारित रिटर्न लागतो.
कोणता कायदा लागू? AY 2026-27 चे रिटर्न (एप्रिल 2025 – मार्च 2026 चे उत्पन्न) आयकर कायदा, 1961 अंतर्गत प्रक्रिया होतात. नवा कायदा 1 एप्रिल 2026 पासून लागू झाला असला तरी त्यांना जुने कलम क्रमांक (143(1), 154, 139(9)) लागू होतात.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
कलम 143(1) अंतर्गत सूचना म्हणजे काय?
तुमच्या रिटर्नवर प्रक्रिया केल्यानंतरचा आयकर विभागाचा निकाल. त्यात तुमचे आकडे विभागाच्या आकड्यांशी तुलना केलेले असतात आणि बदल नाही, रिफंड किंवा डिमांड दिसते.
143(1) सूचनेत डिमांड असेल तर काय करावे?
कोणती ओळ वेगळी आहे ते तपासा. डिमांड बरोबर असेल तर भरा. नसेल तर Pending Actions → Response to Outstanding Demand मध्ये उत्तर द्या, आणि सूचनेत चूक असल्यास रेक्टिफिकेशन करा.
143(1)(a) नोटीसला उत्तर द्यायला किती दिवस असतात?
नोटीस दिल्याच्या तारखेपासून 30 दिवस, Pending Actions → e-Proceedings मध्ये.
थकित डिमांडला उत्तर दिले नाही तर काय होते?
डिमांड कायम होते आणि तुमच्या रिफंडमधून वळती केली जाते, किंवा तुमच्या पॅनवर देय म्हणून दिसते.
143(1) सूचनेच्या रेक्टिफिकेशनची मुदत किती?
सूचना ज्या आर्थिक वर्षात दिली ते वर्ष संपल्यापासून चार वर्षे. त्यानंतर कर निर्धारण अधिकाऱ्याकडे रेक्टिफिकेशन मागता येते.
अधिकृत लिंक्स
फक्त या सरकारी वेबसाइट्स वापरा. HumainOne यापैकी कोणाशीही संबंधित नाही.
- e-Proceedings: 143(1)(a) / 139(9) ला उत्तरटप्प्याटप्प्याने मार्गदर्शक
- Respond to Outstanding Demand FAQआक्षेप, भरणा, आधीची उत्तरे
- Rectification FAQप्रकार, 4 वर्षांची मुदत, नियम
- आयकर हेल्पलाइनई-फायलिंग व CPC प्रक्रिया प्रश्न
अस्वीकरण: HumainOne ही एक स्वतंत्र माहिती वेबसाइट आहे. आमचा UIDAI, आयकर विभाग, EPFO, NPCI, निवडणूक आयोग, महाराष्ट्र शासन किंवा कोणत्याही सरकारी संस्थेशी संबंध नाही. आम्ही अर्ज, कागदपत्रे किंवा शुल्क स्वीकारत नाही. माहिती दाखवलेल्या तारखेला अधिकृत स्रोतांशी तपासली आहे, पण नियम बदलतात — कोणतीही कृती करण्यापूर्वी अधिकृत वेबसाइटवर खात्री करा. कॅल्क्युलेटर अंदाज देतात, अधिकृत आकडे नव्हे; हा कर किंवा कायदेशीर सल्ला नाही.