पगारदार आणि पेन्शनधारकांसाठी स्टँडर्ड डिडक्शन: ₹75,000 की ₹50,000, कोणाला मिळते आणि किती कर वाचतो
स्टँडर्ड डिडक्शन म्हणजे कर मोजण्याआधी तुमच्या पगारातून किंवा पेन्शनमधून वजा होणारी ठरावीक रक्कम — बिल किंवा पुरावा लागत नाही. ती नव्या कर पद्धतीत ₹75,000 आणि जुन्या पद्धतीत ₹50,000 आहे (किंवा पगार त्यापेक्षा कमी असल्यास पगाराइतकी). कर वर्ष 2026-27 पासून ती आयकर कायदा, 2025 च्या कलम 19 मध्ये आहे (1961 च्या कायद्यात कलम 16(ia)); रक्कम तीच आहे. पेन्शनधारकांना माजी नियोक्त्याकडून मिळणाऱ्या पेन्शनवर ती मिळते. कौटुंबिक पेन्शनला वेगळी वजावट: एक-तृतीयांश किंवा ₹25,000 (नवी) / ₹15,000 (जुनी), यापैकी कमी. नव्या पद्धतीत याच ₹75,000 मुळे ₹12.75 लाखांपर्यंतचा पगार करमुक्त होतो.
महत्त्वाची माहिती शेवटची पडताळणी: 30 सप्टें 2026
| बाब | तपशील | स्रोत |
|---|---|---|
| नवी कर पद्धत | ₹75,000 किंवा पगार, यापैकी कमी (कर कलम 202(1) नुसार मोजल्यास) | आयकर कायदा, 2025 — कलम 19 |
| जुनी कर पद्धत | ₹50,000 किंवा पगार, यापैकी कमी | आयकर कायदा, 2025 — कलम 19 |
| कोणाला मिळते | पगाराचे उत्पन्न असलेले सर्व कर्मचारी, पेन्शन घेणाऱ्या निवृत्त कर्मचाऱ्यांसह; पुरावा लागत नाही | आयकर विभाग |
| कौटुंबिक पेन्शन | एक-तृतीयांश किंवा ₹25,000 (नवी पद्धत) / ₹15,000 (जुनी पद्धत), यापैकी कमी | आयकर कायदा, 2025 — कलम 93(1)(d) |
| व्यवसाय कर | जुन्या पद्धतीत वजावट मिळते; नव्या पद्धतीत नाही (कलम 202(2)) | आयकर कायदा, 2025 |
| जुना कलम क्रमांक | आयकर कायदा, 1961 चे कलम 16(ia) — आर्थिक वर्ष 2025-26 च्या रिटर्नसाठी अजूनही वापरले जाते | आयकर विभाग |
बहुतेक कर वजावटींसाठी पुरावा लागतो: LIC ची पावती, भाड्याची पावती, कर्जाचे प्रमाणपत्र. स्टँडर्ड डिडक्शनला काहीच लागत नाही. तुम्हाला पगार किंवा माजी नियोक्त्याकडून पेन्शन मिळत असेल, तर कर मोजण्याआधी ठरावीक रक्कम आपोआप वजा होते. तुमचा नियोक्ता मासिक TDS मोजताना ती लावतो आणि ती Form 16 मध्ये व तुमच्या ITR मध्ये आपोआप दिसते.
स्टँडर्ड डिडक्शन एका नजरेत
| नवी पद्धत (डिफॉल्ट) | जुनी पद्धत | |
|---|---|---|
| नियोक्त्याकडून पगार / पेन्शन | ₹75,000 | ₹50,000 |
| पगार त्यापेक्षा कमी असल्यास | संपूर्ण पगार (वजावट पगारापेक्षा जास्त होऊ शकत नाही) | संपूर्ण पगार |
| कौटुंबिक पेन्शन | त्याचा ⅓ भाग किंवा ₹25,000, यापैकी कमी | त्याचा ⅓ भाग किंवा ₹15,000, यापैकी कमी |
| व्यवसाय कर (महाराष्ट्रात ₹2,500/वर्ष) | वजावट नाही | वजावट मिळते |
| पुरावा लागतो का | नाही | नाही |
| कायदा — कर वर्ष 2026-27 पासून | आयकर कायदा, 2025, कलम 19 (कौटुंबिक पेन्शन: कलम 93(1)(d)) | तेच |
| कायदा — आर्थिक वर्ष 2025-26 आणि आधी | आयकर कायदा, 1961, कलम 16(ia) (कौटुंबिक पेन्शन: 57(iia)) | तेच |
नव्या कायद्याने रक्कम बदलली नाही. आयकर कायदा, 2025 हा 1 एप्रिल 2026 पासून (कर वर्ष 2026-27) लागू आहे. त्याने मुख्यतः कलमांचे क्रमांक बदलले आणि भाषा सोपी केली. अर्थसंकल्प 2026 ने ₹75,000 / ₹50,000 ची रक्कम तशीच ठेवली. क्रमांक का बदलले ते पाहा: जुने आणि नवे कलम क्रमांक.
कोणाला मिळते, कोणाला नाही
| व्यक्ती | स्टँडर्ड डिडक्शन? |
|---|---|
| खासगी किंवा सरकारी कर्मचारी | होय — नियोक्ता कोणीही असो, सर्व कर्मचाऱ्यांना |
| माजी नियोक्त्याकडून पेन्शन घेणारे निवृत्त कर्मचारी | होय — पेन्शनवर पगाराप्रमाणे कर लागतो |
| कर्मचाऱ्याच्या मृत्यूनंतर कौटुंबिक पेन्शन घेणारे पती/पत्नी किंवा कुटुंबीय | ₹75,000 नाही — त्याऐवजी वेगळी ⅓ / ₹25,000 वजावट |
| एकाच वर्षात दोन नियोक्ते | एकूण एकच वजावट — मर्यादा प्रत्येक व्यक्तीसाठी वर्षाला आहे, प्रत्येक नियोक्त्यासाठी नाही |
| फक्त फ्रीलान्सर / सल्लागार / व्यवसायाचे उत्पन्न | नाही — पगारच नाही |
| नोकरी करणारे पेन्शनधारक | पगार + पेन्शन मिळून एकच वजावट, मर्यादेपर्यंत |
प्रत्यक्षात किती कर वाचतो?
वजावटीमुळे तुमचे करपात्र उत्पन्न कमी होते. त्यामुळे बचत तुमच्या कर टप्प्यावर (स्लॅब) अवलंबून असते. सर्व आकड्यांमध्ये 4% सेस धरला आहे.
| तुमची परिस्थिती | वजावट | वर्षाला वाचणारा कर |
|---|---|---|
| नवी पद्धत, पगार ₹12,75,000 | ₹75,000 → करपात्र ₹12,00,000 → रिबेटमुळे कर शून्य | ₹74,100 (वजावट नसती तर ₹74,100 कर) |
| नवी पद्धत, पगार ₹20,00,000 (20% टप्पा) | ₹75,000 | ₹15,600 |
| जुनी पद्धत, 30% टप्पा | ₹50,000 | ₹15,600 |
| जुनी पद्धत, 20% टप्पा | ₹50,000 | ₹10,400 |
| वर्षभरात पगार ₹40,000 (मार्चमध्ये रुजू) | ₹40,000 (पगारापर्यंत मर्यादित) | साधारणपणे कर लागतच नाही |
नव्या पद्धतीत ₹12.75 लाख करमुक्त का: ₹12,75,000 − ₹75,000 = ₹12,00,000 करपात्र. त्यावर कर ₹60,000 येतो, आणि ₹12 लाखांपर्यंतच्या उत्पन्नासाठी कलम 156 चा रिबेट (जुने 87A) ₹60,000 पर्यंत कर माफ करतो. तुमचा आकडा आयकर कॅल्क्युलेटर मध्ये तपासा.
पेन्शनधारक: पेन्शन आणि कौटुंबिक पेन्शन
या दोघांवर वेगळ्या प्रकारे कर लागतो. ITR भरताना यात गल्लत होणे ही नेहमीची चूक आहे.
| पेन्शन (तुम्ही निवृत्त झालात) | कौटुंबिक पेन्शन (पती/पत्नी किंवा पालकांच्या मृत्यूनंतर) | |
|---|---|---|
| कोणत्या उत्पन्नात | पगार | इतर स्रोतांपासून उत्पन्न |
| वजावट | स्टँडर्ड डिडक्शन ₹75,000 (नवी) / ₹50,000 (जुनी) | ⅓ किंवा ₹25,000 (नवी) / ₹15,000 (जुनी), यापैकी कमी |
| उदाहरण: वर्षाला ₹3,00,000 | ₹3,00,000 − ₹75,000 = ₹2,25,000 करपात्र | ⅓ = ₹1,00,000, मर्यादा ₹25,000 → ₹2,75,000 करपात्र |
| उदाहरण: वर्षाला ₹60,000 | ₹60,000 − ₹60,000 = शून्य | ⅓ = ₹20,000 (₹25,000 पेक्षा कमी) → ₹40,000 करपात्र |
ज्या निवृत्त व्यक्तीला स्वतःची पेन्शन आणि कौटुंबिक पेन्शनही मिळते (उदा. स्वतःची पेन्शन असलेली विधवा), तिला दोन्ही वजावटी मिळतात: स्वतःच्या पेन्शनवर स्टँडर्ड डिडक्शन आणि दुसऱ्या पेन्शनवर कौटुंबिक पेन्शन वजावट.
ती कशी मिळवायची
- पगारदार: काहीच करायचे नाही. तुमचा नियोक्ता मासिक TDS मोजताना ती वजा करतो आणि Form 16 (Part B) मध्ये दाखवतो.
- या वर्षी नोकरी बदलली? नव्या नियोक्त्याला आधीचा पगार आणि TDS कळवा, म्हणजे वजावट दोनदा दिली जाणार नाही. दोनदा दिली गेली असेल, तर ITR मध्ये जास्तीचा कर भरावा लागेल.
- ITR मध्ये: ई-फायलिंग पोर्टलवर पगाराखाली स्टँडर्ड डिडक्शन आधीच भरलेले असते. तुम्ही निवडलेल्या पद्धतीनुसार ते ₹75,000 (नवी) किंवा ₹50,000 (जुनी) आहे ना ते तपासा. पाहा ITR ऑनलाइन कसा भरायचा.
- कौटुंबिक पेन्शन: ती *इतर स्रोतांपासून उत्पन्न* मध्ये दाखवा आणि ⅓ / ₹25,000 ची वजावट तिथेच घ्या, स्टँडर्ड डिडक्शन म्हणून नाही.
नवी पद्धत आणि व्यवसाय कर: नव्या पद्धतीत ₹2,500 व्यवसाय कर (प्रोफेशनल टॅक्स) वजा करता येत नाही. काही पगार सॉफ्टवेअर अजूनही वजा करतात, त्यामुळे Form 16 तपासा. ₹75,000 चे स्टँडर्ड डिडक्शन मात्र मिळतेच.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
2026-27 साठी स्टँडर्ड डिडक्शन किती आहे?
नव्या कर पद्धतीत ₹75,000 आणि जुन्या पद्धतीत ₹50,000, किंवा पगार कमी असल्यास पगाराइतके. रक्कम मागच्या वर्षीसारखीच आहे.
नव्या कर पद्धतीत स्टँडर्ड डिडक्शन मिळते का?
होय. उलट नव्या पद्धतीत ते जास्त आहे — जुन्या पद्धतीच्या ₹50,000 ऐवजी ₹75,000.
नव्या आयकर कायदा, 2025 मध्ये स्टँडर्ड डिडक्शन कोणत्या कलमात आहे?
कलम 19 (तक्ता, अनुक्रमांक 2). 1961 च्या कायद्यात ते कलम 16(ia) होते, जे आर्थिक वर्ष 2025-26 च्या रिटर्नसाठी अजूनही लागू आहे.
पेन्शनधारकांना स्टँडर्ड डिडक्शन मिळते का?
होय, माजी नियोक्त्याकडून मिळणाऱ्या पेन्शनवर, कारण तिच्यावर पगाराप्रमाणे कर लागतो. कौटुंबिक पेन्शन वेगळी: तिच्यावर एक-तृतीयांश किंवा ₹25,000 (नवी पद्धत) / ₹15,000 (जुनी पद्धत), यापैकी कमी वजावट मिळते.
एका वर्षात दोन नोकऱ्या असतील तर स्टँडर्ड डिडक्शन दोनदा मिळते का?
नाही. मर्यादा वर्षभराच्या तुमच्या एकूण पगारासाठी आहे, प्रत्येक नियोक्त्यासाठी नाही.
स्टँडर्ड डिडक्शनसाठी पुरावा द्यावा लागतो का?
नाही. आयकर विभागानुसार ही वजावट बिनशर्त आहे; कोणताही पुरावा लागत नाही.
नव्या कर पद्धतीत व्यवसाय कर वजा करता येतो का?
नाही. नव्या पद्धतीत व्यवसाय कराची वजावट मिळत नाही; जुन्या पद्धतीत मिळते.
अधिकृत लिंक्स
फक्त या सरकारी वेबसाइट्स वापरा. HumainOne यापैकी कोणाशीही संबंधित नाही.
- आयकर कायदा, 2025 — कलम 19 (पगारातून वजावटी)₹75,000 / ₹50,000, व्यवसाय कर
- आयकर विभाग — पगारातून वजावटीकोणाला मिळते, पुरावा नको
- आयकर कायदा, 2025 (वित्त कायदा, 2026 नुसार सुधारित)कलम 93(1)(d) कौटुंबिक पेन्शन; कलम 202 नवी पद्धत
- आयकर ई-फायलिंग — पगारदार व्यक्तीकोणता ITR फॉर्म, वजावटी
अस्वीकरण: HumainOne ही एक स्वतंत्र माहिती वेबसाइट आहे. आमचा UIDAI, आयकर विभाग, EPFO, NPCI, निवडणूक आयोग, महाराष्ट्र शासन किंवा कोणत्याही सरकारी संस्थेशी संबंध नाही. आम्ही अर्ज, कागदपत्रे किंवा शुल्क स्वीकारत नाही. माहिती दाखवलेल्या तारखेला अधिकृत स्रोतांशी तपासली आहे, पण नियम बदलतात — कोणतीही कृती करण्यापूर्वी अधिकृत वेबसाइटवर खात्री करा. कॅल्क्युलेटर अंदाज देतात, अधिकृत आकडे नव्हे; हा कर किंवा कायदेशीर सल्ला नाही.