ज्येष्ठ व अतिज्येष्ठ नागरिकांसाठी आयकर (2026-27): स्लॅब, ₹50,000 व्याज वजावट, ₹1 लाख TDS मर्यादा, आगाऊ कर नाही, आणि 75+ साठी ITR नाही
60–79 वयाचा निवासी म्हणजे ज्येष्ठ नागरिक; 80+ म्हणजे अतिज्येष्ठ नागरिक. नव्या पद्धतीत (डिफॉल्ट) स्लॅब सर्व वयांसाठी सारखेच — ₹4 लाखांपर्यंत शून्य, आणि सवलतीनंतर ₹12 लाख करपात्र उत्पन्नापर्यंत कर नाही; पेन्शनधारकाला ₹75,000 प्रमाणित वजावट मिळते, त्यामुळे ₹12.75 लाखांपर्यंतची पेन्शन करमुक्त. जुन्या पद्धतीत मूळ सूट ₹3 लाख (60+) किंवा ₹5 लाख (80+), आणि बँक/पोस्टाच्या व्याजावर ₹50,000 (नव्या कायद्याचे कलम 153, पूर्वी 80TTB), आरोग्य विम्यासाठी ₹50,000 (80D) आणि ठरावीक आजारांसाठी ₹1 लाखांपर्यंत (80DDB) वजावट. वर्षाला ₹1 लाखांपर्यंतच्या व्याजावर बँक TDS कापत नाही. व्यवसाय उत्पन्न नसलेल्या ज्येष्ठांना आगाऊ कर नाही. 75+ वयात, फक्त पेन्शन व त्याच बँकेचे व्याज असेल तर बँक कर कापते आणि ITR भरण्याची गरज नाही.
महत्त्वाची माहिती शेवटची पडताळणी: 15 ऑक्टो 2026
| बाब | तपशील | स्रोत |
|---|---|---|
| ज्येष्ठ / अतिज्येष्ठ कोण | वर्षात कधीही 60+ (पण 80 पेक्षा कमी) वयाचा निवासी / 80+ वयाचा निवासी | आयकर विभाग — ज्येष्ठ नागरिक लाभ |
| व्याज वजावट | बँक, सहकारी बँक किंवा पोस्टातील ठेवींच्या (FD सह) व्याजावर ₹50,000 पर्यंत (आयकर कायदा 2025 चे कलम 153; पूर्वी 80TTB) | आयकर कायदा, 2025 — कलम 153 |
| आरोग्य विमा (80D) | स्वतः/पती-पत्नीसाठी ₹50,000 + आई-वडिलांसाठी ₹50,000; विमा नसलेल्या ज्येष्ठाच्या वैद्यकीय खर्चासाठी ₹50,000 | आयकर विभाग — ज्येष्ठ नागरिक लाभ |
| ठरावीक आजार (80DDB) | ₹1,00,000 पर्यंत | आयकर विभाग — ज्येष्ठ नागरिक लाभ |
| ठेव व्याजावर TDS नाही | बँक, सहकारी बँक किंवा पोस्टाकडून वर्षाला ₹1,00,000 पर्यंत | आयकर विभाग — ज्येष्ठ नागरिक लाभ |
| आगाऊ कर | व्यवसाय/पेशाचे उत्पन्न नसलेल्या निवासी ज्येष्ठाला भरावा लागत नाही | आयकर विभाग — ज्येष्ठ नागरिक लाभ |
| 75+ ला ITR नाही | फक्त पेन्शन + व्याज, एकाच ठरावीक बँकेत, फॉर्म 12BBA मध्ये घोषणापत्र → बँक कर कापते; ITR ची गरज नाही | आयकर विभाग — ज्येष्ठ नागरिक लाभ |
| कागदी रिटर्न | अतिज्येष्ठ नागरिक (80+) ITR-1 किंवा ITR-4 कागदावर भरू शकतात | आयकर विभाग — ज्येष्ठ नागरिक लाभ |
साताऱ्याच्या 68 वर्षांच्या शांताबाईंना वर्षाला ₹4.2 लाख पेन्शन मिळते आणि FD वर ₹70,000 व्याज. त्यांना कराची काळजी करावी लागेल का? नव्या पद्धतीत त्यांचे ₹4.9 लाख उत्पन्न वजा ₹75,000 प्रमाणित वजावट = ₹4.15 लाख — सवलतीमुळे कर शून्य. त्यांना आगाऊ कर भरावा लागत नाही, आणि FD व्याज ₹1 लाखांपेक्षा कमी असल्याने बँकेने TDS कापू नये (तरीही कापला तर त्या बँकेला फॉर्म 121 देतात).
स्लॅब: नवी पद्धत विरुद्ध जुनी पद्धत
नवी पद्धत (डिफॉल्ट) — सर्व वयांसाठी सारखी, कर वर्ष 2026-27:
| करपात्र उत्पन्न | दर |
|---|---|
| ₹4,00,000 पर्यंत | शून्य |
| ₹4,00,001 – ₹8,00,000 | 5% |
| ₹8,00,001 – ₹12,00,000 | 10% |
| ₹12,00,001 – ₹16,00,000 | 15% |
| ₹16,00,001 – ₹20,00,000 | 20% |
| ₹20,00,001 – ₹24,00,000 | 25% |
| ₹24,00,000 पेक्षा जास्त | 30% |
सवलतीमुळे ₹12 लाख करपात्र उत्पन्नापर्यंत कर शून्य.
जुनी पद्धत — ज्येष्ठांना जास्त सूट:
| करपात्र उत्पन्न | 60–79 वर्षे | 80+ वर्षे |
|---|---|---|
| ₹3,00,000 पर्यंत | शून्य | शून्य |
| ₹3,00,001 – ₹5,00,000 | 5% | शून्य |
| ₹5,00,001 – ₹10,00,000 | 20% | 20% |
| ₹10,00,000 पेक्षा जास्त | 30% | 30% |
जुन्या पद्धतीत सवलतीनंतर ₹5 लाख करपात्र उत्पन्नापर्यंत कर शून्य. करावर 4% उपकर जोडा. पाहा सर्व स्लॅब.
ज्येष्ठ नागरिकांचे लाभ एका नजरेत
| लाभ | रक्कम | पद्धत |
|---|---|---|
| पेन्शनवर प्रमाणित वजावट | ₹75,000 (नवी) / ₹50,000 (जुनी) | दोन्ही |
| ठेवींवरील व्याज (बँक, सहकारी बँक, पोस्ट, FD सह) — कलम 153 (पूर्वी 80TTB) | ₹50,000 पर्यंत | जुनी |
| स्वतः/पती-पत्नीसाठी आरोग्य विमा (80D, आता कलम 126) | ₹50,000 पर्यंत | जुनी |
| ज्येष्ठ आई-वडिलांचा आरोग्य विमा | आणखी ₹50,000 पर्यंत | जुनी |
| विमा नसलेल्या ज्येष्ठाची वैद्यकीय बिले | ₹50,000 पर्यंत (80D मध्येच) | जुनी |
| ठरावीक आजारांवर उपचार (80DDB) | ₹1,00,000 पर्यंत | जुनी |
| ठेव व्याजावर TDS नाही | वर्षाला ₹1,00,000 पर्यंत | दोन्ही |
| आगाऊ कर नाही (व्यवसाय उत्पन्न नसल्यास) | — | दोन्ही |
| 75+ ला ITR नाही (ठरावीक बँक) | — | दोन्ही |
| 80+ ला कागदी ITR (ITR-1 / ITR-4) | — | दोन्ही |
कोणती पद्धत चांगली? तुमचे उत्पन्न फक्त पेन्शन व व्याज असून सुमारे ₹12.75 लाखांपेक्षा कमी असेल, तर नव्या पद्धतीत सहसा कोणत्याही कागदपत्रांशिवाय कर शून्य येतो. मोठ्या वजावटी असतील — आरोग्य विम्याचे जास्त हप्ते, 80DDB उपचार खर्च, 80C बचत आणि ₹50,000 व्याज वजावट एकत्र — तेव्हा जुनी पद्धत उपयोगी ठरते. आयकर कॅल्क्युलेटर मध्ये दोन्हीची तुलना करा.
75+ नियम: ITR कधी भरावा लागत नाही
खालील सर्व गोष्टी खऱ्या असतील तर आयकर रिटर्न भरण्याची गरज नाही:
- वर्षात कधीही तुमचे वय 75 किंवा जास्त आहे आणि तुम्ही भारताचे निवासी आहात.
- तुमचे एकमेव उत्पन्न पेन्शन आणि व्याज आहे.
- व्याज त्याच ठरावीक (specified) बँकेतून आहे जिथे तुमची पेन्शन जमा होते.
- तुम्ही त्या बँकेला फॉर्म 12BBA मध्ये घोषणापत्र देता.
मग बँक तुमचे एकूण उत्पन्न मोजते, वजावटी व सवलत देते आणि कर स्वतः कापते. भाडे, भांडवली नफा किंवा दुसऱ्या बँकेचे व्याज असेल तर नेहमीप्रमाणे रिटर्न भरावा लागतो.
FD व्याजावरील TDS आणि फॉर्म 121
ज्येष्ठ नागरिकांच्या ठेव व्याजावर वर्षाला ₹1 लाखांपर्यंत बँका व पोस्ट TDS कापत नाहीत. व्याज जास्त असूनही तुमचा एकूण कर शून्य असेल, तर वर्षाच्या सुरुवातीला बँकेला फॉर्म 121 द्या (कर वर्ष 2026-27 पासून त्याने फॉर्म 15H ची जागा घेतली) — पाहा फॉर्म 121. TDS आधीच कापला? रिटर्नमध्ये परत मागा; तो 26AS/AIS मध्ये दिसतो का ते तपासा.
हयातीचा दाखला विसरू नका
पेन्शन चालू राहण्यासाठी पेन्शनधारकांना दरवर्षी हयातीचा दाखला द्यावा लागतो — 80+ साठी 1 ऑक्टोबरपासून, इतरांसाठी 1–30 नोव्हेंबर. जीवन प्रमाण चेहरा-पडताळणीने तो मोफत देता येतो. पाहा हयातीचा दाखला.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
आयकरासाठी ज्येष्ठ नागरिक कोण?
वर्षात कधीही 60 किंवा जास्त (पण 80 पेक्षा कमी) वयाचा निवासी व्यक्ती. 80 किंवा जास्त वयाचा निवासी म्हणजे अतिज्येष्ठ नागरिक.
2026-27 मध्ये ज्येष्ठ नागरिकांसाठी आयकर स्लॅब काय आहे?
नव्या पद्धतीत सर्व वयांसाठी सारखे स्लॅब: ₹4 लाखांपर्यंत शून्य, आणि सवलतीनंतर ₹12 लाख करपात्र उत्पन्नापर्यंत कर नाही. जुन्या पद्धतीत 60–79 वयासाठी ₹3 लाख व 80+ साठी ₹5 लाखांपर्यंत शून्य, मग 5%, 20% व 30%.
ज्येष्ठ नागरिकांसाठी किती FD व्याज करमुक्त आहे?
जुन्या पद्धतीत बँक, सहकारी बँक व पोस्टातील ठेवींच्या व्याजावर ₹50,000 पर्यंत वजावट (आयकर कायदा 2025 चे कलम 153, पूर्वी 80TTB). त्याशिवाय वर्षाला ₹1 लाखांपर्यंतच्या व्याजावर TDS कापला जात नाही.
ज्येष्ठ नागरिकांना आगाऊ कर भरावा लागतो का?
तुम्ही व्यवसाय किंवा पेशाचे उत्पन्न नसलेले निवासी ज्येष्ठ नागरिक असाल तर नाही. उरलेला कर रिटर्न भरण्यापूर्वी स्व-निर्धारण कर म्हणून भरा.
75 वर्षांवरील ज्येष्ठ नागरिकांना ITR भरणे बंधनकारक आहे का?
तुम्ही 75+, निवासी असाल, तुमचे उत्पन्न फक्त पेन्शन व त्याच ठरावीक बँकेचे व्याज असेल आणि तुम्ही बँकेला फॉर्म 12BBA दिला असेल, तर नाही. मग बँक कर कापते आणि ITR ची गरज नसते.
ज्येष्ठ नागरिक कागदावर ITR भरू शकतात का?
अतिज्येष्ठ नागरिक (80+) ITR-1 किंवा ITR-4 कागदी स्वरूपात भरू शकतात. इतरांनी ऑनलाईन भरावा.
अधिकृत लिंक्स
फक्त या सरकारी वेबसाइट्स वापरा. HumainOne यापैकी कोणाशीही संबंधित नाही.
- Senior Citizen / Super Senior Citizen — Benefits allowableलाभांची अधिकृत यादी
- आयकर कायदा, 2025 — कलम 153₹50,000 व्याज वजावट
- Senior Citizens — ई-फायलिंग मदतITR फॉर्म, स्लॅब, वजावटी
- आयकर हेल्पलाईनई-फायलिंगविषयक प्रश्न
अस्वीकरण: HumainOne ही एक स्वतंत्र माहिती वेबसाइट आहे. आमचा UIDAI, आयकर विभाग, EPFO, NPCI, निवडणूक आयोग, महाराष्ट्र शासन किंवा कोणत्याही सरकारी संस्थेशी संबंध नाही. आम्ही अर्ज, कागदपत्रे किंवा शुल्क स्वीकारत नाही. माहिती दाखवलेल्या तारखेला अधिकृत स्रोतांशी तपासली आहे, पण नियम बदलतात — कोणतीही कृती करण्यापूर्वी अधिकृत वेबसाइटवर खात्री करा. कॅल्क्युलेटर अंदाज देतात, अधिकृत आकडे नव्हे; हा कर किंवा कायदेशीर सल्ला नाही.