फॉर्म 15G आणि 15H आता एकच, फॉर्म 121: FD व्याजावरील TDS थांबवण्यासाठी कोण भरू शकतो (कर वर्ष 2026-27)
आयकर कायदा, 2025 अंतर्गत फॉर्म 15G आणि फॉर्म 15H एकत्र होऊन एकच फॉर्म, फॉर्म क्र. 121 झाला आहे. तो कर वर्ष 2026-27 (एप्रिल 2026 – मार्च 2027) पासून वापरा. तुमच्या बँक, पोस्ट ऑफिस किंवा इतर देणाऱ्याला व्याजावर TDS कापू नये म्हणून तो द्यायचा असतो, पण फक्त संपूर्ण वर्षाचा तुमचा कर शून्य असेल तरच. पात्रता बदललेली नाही: 60 वर्षांखालील निवासी व्यक्ती (जुना 15G गट) किंवा 60 वर्षे व त्याहून अधिक (जुना 15H गट). कंपन्या व फर्म भरू शकत नाहीत. विभाग आता प्रत्येक पॅनसाठी वर्षाला एकच UIN देतो, ज्याला तुमची सर्व घोषणापत्रे जोडली जातात.
महत्त्वाची माहिती शेवटची पडताळणी: 9 ऑक्टो 2026
| बाब | तपशील | स्रोत |
|---|---|---|
| नवा फॉर्म | 1 एप्रिल 2026 किंवा नंतर सुरू होणाऱ्या कर वर्षांसाठी फॉर्म क्र. 121 (आयकर नियम, 2026); 15G व 15H ची जागा घेतो | आयकर विभाग — Income Tax Forms FAQ |
| कायदा | आयकर कायदा 2025 चे कलम 393(6) (1961 च्या कायद्यात कलम 197A) | आयकर विभाग — Income Tax Forms FAQ |
| अट | कर वर्षातील अंदाजित एकूण उत्पन्नावरील कर शून्य असावा | आयकर विभाग — Income Tax Forms FAQ |
| कोण | 60 वर्षांखालील निवासी व्यक्ती व इतर पात्र (कंपनी किंवा फर्म नव्हे), आणि 60+ निवासी; पात्रता बदललेली नाही | आयकर विभाग — Income Tax Forms FAQ |
| UIN | प्रत्येक पॅनसाठी कर वर्षाला एकच UIN, विभागाकडून, सर्व देणाऱ्यांसाठी समान | आयकर विभाग — Income Tax Forms FAQ |
| कर आहे पण कमी? | फॉर्म क्र. 128 मध्ये कमी/शून्य TDS प्रमाणपत्रासाठी अर्ज (कलम 395(1)) | आयकर विभाग — Income Tax Forms FAQ |
साताऱ्यातील 67 वर्षांच्या शांताबाई मुदत ठेवींचे व्याज आणि थोड्या पेन्शनवर जगतात. त्यांचे एकूण उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा खूप कमी आहे, तरी बँक दरवर्षी FD व्याजातून TDS कापते आणि तो त्यांना रिटर्नमध्ये परत मागावा लागतो. वर्षाच्या सुरुवातीला बँकेला घोषणापत्र दिल्यास हे थांबते. एप्रिल 2026 पासून ते घोषणापत्र फॉर्म 15H नसून फॉर्म 121 आहे.
2026 मध्ये काय बदलले
| मार्च 2026 पर्यंत (FY 2025-26) | एप्रिल 2026 पासून (कर वर्ष 2026-27) | |
|---|---|---|
| फॉर्म | 15G (60 खालील) किंवा 15H (60+) | एकच फॉर्म: फॉर्म क्र. 121 |
| कायदा | कलम 197A, आयकर कायदा 1961 | कलम 393(6), आयकर कायदा 2025 |
| UIN | प्रत्येक बँक प्रत्येक फॉर्मसाठी वेगळा UIN बनवायची | प्रत्येक पॅनसाठी कर वर्षाला एकच UIN, विभागाकडून |
| कोण भरू शकतो | बदल नाही | बदल नाही |
31 मार्च 2026 पर्यंत मिळालेले व्याज जुन्या कायद्याखाली येते, त्यामुळे त्याला 15G/15H लागू होता. 1 एप्रिल 2026 पासूनच्या व्याजासाठी फॉर्म 121 वापरा. पाहा कर वर्ष म्हणजे काय.
तुम्ही फॉर्म 121 भरू शकता का? झटपट तपासणी
- तुम्ही निवासी व्यक्ती आहात (किंवा कंपनी किंवा फर्म नसलेली इतर पात्र व्यक्ती)
- सर्व उत्पन्न (पेन्शन, सर्व बँकांचे व्याज, भाडे, सर्वकाही) आणि लागू सवलत व वजावटी धरून संपूर्ण कर वर्षाचा तुमचा अंदाजित कर शून्य आहे
- तुमच्याकडे वैध, सक्रिय (operative) पॅन आहे (आधारशी लिंक). पाहा पॅन निष्क्रिय
तुम्हाला थोडा कर भरावा लागणार असेल पण कापल्या जाणाऱ्या TDS पेक्षा कमी, तर फॉर्म 121 तुमच्यासाठी नाही. त्याऐवजी कमी किंवा शून्य TDS प्रमाणपत्रासाठी अर्ज करा (फॉर्म क्र. 128), किंवा जास्तीचा TDS रिटर्नमध्ये रिफंड म्हणून परत मिळवा.
फक्त TDS टाळण्यासाठी फॉर्म 121 वर सही करू नका. वर्षाचा तुमचा कर शून्य आहे असे हे घोषणापत्र आहे. तुमचे उत्पन्न करपात्र निघाले तर कर व्याजासह भरावाच लागेल. आधी आयकर कॅल्क्युलेटर वापरून तपासा.
तो कसा द्यावा
- सर्व स्रोतांमधून वर्षाचे उत्पन्न मोजा आणि कर शून्य आहे याची खात्री करा.
- प्रत्येक देणाऱ्याला वेगळा फॉर्म 121 द्या: व्याज किंवा लाभांश देणारी प्रत्येक बँक, पोस्ट ऑफिस किंवा कंपनी. अनेक बँका तो नेट बँकिंगद्वारे किंवा शाखेत स्वीकारतात.
- वर्षाच्या सुरुवातीला (एप्रिलमध्ये) द्या, पहिले व्याज जमा होण्यापूर्वी. आधीच कापलेला TDS नंतरच्या घोषणापत्राने परत होत नाही.
- पावती जपून ठेवा. वर्षभरातील तुमची सर्व घोषणापत्रे तुमच्या पॅनच्या एकाच UIN ला जोडली जातात.
- दरवर्षी पुन्हा द्या. घोषणापत्र फक्त एका कर वर्षासाठी असते.
TDS आधीच कापला गेला?
काळजी नको, तो वाया जात नाही. तो तुमच्या फॉर्म 26AS / AIS मध्ये दिसतो (कर वर्ष 2026-27 साठी फॉर्म क्र. 168 मध्ये), आणि रिटर्न भरल्यावर तो रिफंड म्हणून परत मिळतो. तो दिसत नसेल तर पाहा TDS 26AS/AIS मध्ये दिसत नाही.
PF काढत आहात? तुमचे उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा कमी असेल तर PF क्लेमसोबतही TDS न कापण्याचे घोषणापत्र देता येते. EPFO च्या क्लेम स्क्रीनवर जो फॉर्म मागितला जाईल तो वापरा. पाहा PF काढताना TDS.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
फॉर्म 15G आणि 15H चा नवा फॉर्म क्रमांक कोणता?
कर वर्ष 2026-27 पासून दोन्हींच्या जागी आयकर कायदा 2025 च्या कलम 393(6) अंतर्गत एकच फॉर्म, फॉर्म क्र. 121 आहे.
फॉर्म 121 कोण देऊ शकतो?
वर्षाच्या अंदाजित एकूण उत्पन्नावरील कर शून्य असलेली निवासी व्यक्ती (आणि कंपनी किंवा फर्म नसलेल्या इतर पात्र व्यक्ती). 60 किंवा अधिक वयाचे निवासी याच फॉर्मचा वापर करतात.
ज्येष्ठ नागरिकांसाठी वेगळा फॉर्म 15H अजून आहे का?
नाही, कर वर्ष 2026-27 पासून नाही. ज्येष्ठ नागरिकही फॉर्म 121 वापरतात. पात्रता बदललेली नाही.
उत्पन्न करपात्र असेल तर फॉर्म 121 देता येतो का?
नाही. तो फक्त वर्षाचा कर शून्य असलेल्यांसाठी आहे. थोडा कर भरावा लागत असेल तर कमी/शून्य TDS प्रमाणपत्रासाठी (फॉर्म 128) अर्ज करा किंवा रिटर्नमध्ये रिफंड मिळवा.
फॉर्म 121 प्रत्येक बँकेला द्यावा लागतो का?
हो, प्रत्येक देणाऱ्याला वेगळा, दर कर वर्षाला, शक्यतो पहिले व्याज जमा होण्यापूर्वी.
अधिकृत लिंक्स
फक्त या सरकारी वेबसाइट्स वापरा. HumainOne यापैकी कोणाशीही संबंधित नाही.
- Income Tax Forms FAQ (आयकर कायदा, 2025)फॉर्म 121, फॉर्म 128, पात्रता व UIN
- आयकर ई-फायलिंगAIS / फॉर्म 168, रिफंड
- आयकर हेल्पलाइनई-फायलिंग प्रश्न
अस्वीकरण: HumainOne ही एक स्वतंत्र माहिती वेबसाइट आहे. आमचा UIDAI, आयकर विभाग, EPFO, NPCI, निवडणूक आयोग, महाराष्ट्र शासन किंवा कोणत्याही सरकारी संस्थेशी संबंध नाही. आम्ही अर्ज, कागदपत्रे किंवा शुल्क स्वीकारत नाही. माहिती दाखवलेल्या तारखेला अधिकृत स्रोतांशी तपासली आहे, पण नियम बदलतात — कोणतीही कृती करण्यापूर्वी अधिकृत वेबसाइटवर खात्री करा. कॅल्क्युलेटर अंदाज देतात, अधिकृत आकडे नव्हे; हा कर किंवा कायदेशीर सल्ला नाही.