NPS वात्सल्य: मुलांसाठी NPS खाते, किमान ₹250, पैसे काढण्याचे नियम आणि 18 व्या वर्षी काय होते
NPS वात्सल्य हे 18 वर्षांखालील मुलासाठीचे नॅशनल पेन्शन सिस्टम खाते आहे, जे पालक किंवा कायदेशीर पालक उघडतात व चालवतात. किमान: खाते उघडताना ₹250 आणि प्रत्येक आर्थिक वर्षात ₹250, कमाल मर्यादा नाही. पैसे पेन्शन फंडात गुंतवले जातात, म्हणून परतावा बाजाराशी निगडित, खात्रीशीर नाही. 3 वर्षांनंतर शिक्षण, निर्दिष्ट आजार किंवा 75% पेक्षा जास्त अपंगत्व यासाठी तुम्ही भरलेल्या रकमेच्या 25% पर्यंत काढता येते. 18 व्या वर्षी मूल 21 पर्यंत सुरू ठेवू शकते, नियमित NPS मध्ये जाऊ शकते, किंवा बाहेर पडू शकते (एकरकमी पूर्ण रक्कम फक्त जमा ₹8 लाखांपेक्षा कमी असल्यास).
महत्त्वाची माहिती शेवटची पडताळणी: 25 ऑक्टो 2026
| बाब | तपशील | स्रोत |
|---|---|---|
| कोणासाठी | 18 वर्षांखालील भारतीय नागरिक, पात्र NRI व OCI सह; खाते मुलाच्या नावावर, पालक चालवतात | PFRDA |
| किमान | उघडताना ₹250 आणि प्रत्येक आर्थिक वर्षात ₹250; नंतरची रक्कम ₹10 पासून; कमाल मर्यादा नाही | PFRDA |
| परतावा | बाजाराशी निगडित, खात्रीशीर नाही; 100% पर्यंत इक्विटी शक्य | PFRDA |
| अंशतः काढणे | 3 वर्षांनंतर, भरलेल्या रकमेच्या 25% पर्यंत (परतावा नव्हे); 18 पूर्वी दोनदा, 18 ते 21 दरम्यान दोनदा | PFRDA |
| 18 व्या वर्षी | 21 पर्यंत सुरू ठेवा, NPS मध्ये जा, किंवा बाहेर पडा; ₹8 लाखांखाली पूर्ण एकरकमी, अन्यथा 80% पर्यंत एकरकमी + किमान 20% ॲन्युइटी | PFRDA |
| नियम | NPS वात्सल्य योजना मार्गदर्शक तत्त्वे 2025 | PIB |
| सुरुवात | 18 सप्टेंबर 2024 | PIB |
पुण्याच्या आनंद व मीराने त्यांच्या 4 वर्षांच्या मुलासाठी ₹1,000 भरून NPS वात्सल्य उघडले आणि दरमहा छोटी रक्कम जाईल अशी सोय केली. आजी-आजोबा वाढदिवसाला भेट म्हणून पैसे टाकतात. हे मुलाच्या नावावरचे दीर्घकालीन, बाजाराशी निगडित खाते आहे. आपत्कालीन निधी किंवा ठराविक व्याजाच्या योजनेचा पर्याय नव्हे, पण लवकर सुरुवात करण्याचा मार्ग.
मुख्य नियम एका नजरेत
| बाब | नियम |
|---|---|
| खातेदार | मूल (PRAN मुलाच्या नावावर). 18 पर्यंत पालक / कायदेशीर पालक चालवतात |
| कोण उघडू शकतो | पालक किंवा कायदेशीर पालक. पालकाचे स्वतःचे NPS खाते किंवा सरकारी नोकरी आवश्यक नाही |
| किमान | उघडताना ₹250, वर्षाला ₹250; जास्तीची रक्कम ₹10 पासून; कमाल मर्यादा नाही |
| कोण पैसे भरू शकतो | पालक, नातेवाईक व मित्र (भेट म्हणून), PoP, eNPS, UPI ॲप्सद्वारे |
| एखादे वर्ष चुकले? | एका वर्षाची रक्कम भरली नाही म्हणून खाते बंद होत नाही |
| गुंतवणूक | पालकांनी निवडलेला PFRDA-नोंदणीकृत पेन्शन फंड; परतावा खात्रीशीर नाही |
| शुल्क | NPS ऑल सिटिझन मॉडेलप्रमाणेच |
खाते कसे उघडायचे
- मुलाच्या जन्मतारखेचा पुरावा: जन्म दाखला, शाळा सोडल्याचा दाखला, दहावीचे प्रमाणपत्र, PAN किंवा पासपोर्ट
- पालकाचे KYC: आधार, ड्रायव्हिंग लायसन्स, पासपोर्ट, मतदार ओळखपत्र, नरेगा जॉब कार्ड किंवा NPR दस्तऐवज, सोबत PAN किंवा फॉर्म 60
- बँक खाते: भारतातील रहिवाशांना उघडताना ऐच्छिक, NRI/OCI साठी अनिवार्य; पैसे काढताना/बाहेर पडताना लागते
- eNPS (ऑनलाइन) वर जा, किंवा नोंदणीकृत पॉइंट ऑफ प्रेझेन्स (PoP) असलेल्या बँक / पोस्ट ऑफिसमध्ये जा.
- NPS वात्सल्य निवडा, मूल व पालकाची माहिती भरा आणि कागदपत्रे अपलोड करा.
- सेंट्रल रेकॉर्डकीपिंग एजन्सी (CRA) आणि पेन्शन फंड निवडा.
- किमान ₹250 भरा. मुलाचा PRAN तयार होतो.
- नंतर कधीही (₹10 पासून) eNPS, PoP किंवा UPI ॲप्सद्वारे पैसे टाका. वर्षाला किमान ₹250 ठेवा.
18 पूर्वी पैसे काढणे
- खाते उघडल्यापासून 3 वर्षांनंतरच परवानगी.
- तुम्ही भरलेल्या रकमेच्या 25% पर्यंत (परतावा नव्हे).
- फक्त यासाठी: मुलाचे शिक्षण, निर्दिष्ट आजारांवरील उपचार, किंवा 75% पेक्षा जास्त अपंगत्व.
- 18 पूर्वी जास्तीत जास्त दोनदा, आणि 18 ते 21 दरम्यान आणखी दोनदा (नवे KYC झाल्यावर).
18 व्या वर्षी काय होते
मूल नवे KYC करते, नॉमिनी जोडते आणि खाते स्वतः सांभाळते. मग तीन पर्याय:
| पर्याय | काय होते |
|---|---|
| सुरू ठेवा | वय 21 पर्यंत NPS वात्सल्यमध्ये राहा |
| NPS मध्ये जा | संपूर्ण जमा रक्कम नियमित NPS (ऑल सिटिझन मॉडेल) मध्ये न्या |
| बाहेर पडा | जमा ₹8 लाखांपेक्षा कमी: सर्व रक्कम एकरकमी. ₹8 लाख किंवा जास्त: 80% पर्यंत एकरकमी, किमान 20% रकमेतून ॲन्युइटी (पेन्शन) घ्यावी लागते |
21 पर्यंत कोणताही पर्याय निवडला नाही? NPS नियमांनुसार खाते त्याच पेन्शन फंडाच्या जास्त इक्विटी असलेल्या योजनेत आपोआप जाते.
कर
| टप्पा | जुनी पद्धत | नवी पद्धत |
|---|---|---|
| पैसे भरणे | पालकाला ₹50,000 पर्यंत वजावट (नव्या कायद्याचे कलम 124(4), पूर्वीचे 80CCD(1B)) | वजावट नाही |
| अंशतः काढणे (25%) | करमुक्त | करमुक्त |
| बाहेर पडताना एकरकमी | जमा रकमेच्या 60% पर्यंत करमुक्त | तसेच |
NPS वात्सल्य की सुकन्या समृद्धी? दोन्ही ठेवता येतात. सुकन्या (मुलींसाठी) मध्ये सरकारचा ठराविक व्याजदर मिळतो (सध्या 8.2%; पाहा अल्पबचत व्याजदर). NPS वात्सल्य बाजाराशी निगडित आहे आणि कोणत्याही मुलासाठी उघडता येते. अनेक पालक सुरक्षिततेसाठी सुकन्या आणि दीर्घकालीन वाढीसाठी NPS वात्सल्य वापरतात.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
NPS वात्सल्यसाठी किमान रक्कम किती?
खाते उघडताना ₹250 आणि प्रत्येक आर्थिक वर्षात ₹250. जास्तीची रक्कम ₹10 इतकी कमी असू शकते आणि कमाल मर्यादा नाही.
NPS वात्सल्य खाते कोण उघडू शकतो?
18 वर्षांखालील भारतीय मुलासाठी (पात्र NRI व OCI सह) पालक किंवा कायदेशीर पालक. आजी-आजोबा कायदेशीर पालक असतील तरच उघडू शकतात, पण कोणीही भेट म्हणून पैसे टाकू शकतो.
18 पूर्वी NPS वात्सल्यमधून पैसे काढता येतात का?
हो, 3 वर्षांनंतर, भरलेल्या रकमेच्या (परतावा नव्हे) 25% पर्यंत, शिक्षण, निर्दिष्ट आजार किंवा 75% पेक्षा जास्त अपंगत्वासाठी, 18 पूर्वी जास्तीत जास्त दोनदा.
18 व्या वर्षी NPS वात्सल्यचे काय होते?
मूल 21 पर्यंत सुरू ठेवू शकते, रक्कम नियमित NPS मध्ये नेऊ शकते, किंवा बाहेर पडू शकते. ₹8 लाखांखाली संपूर्ण रक्कम मिळते; ₹8 लाख किंवा जास्त असल्यास किमान 20% ॲन्युइटीत घालावी लागते.
NPS वात्सल्यवर कर सवलत आहे का?
जुन्या पद्धतीत पालकाला ₹50,000 पर्यंत वजावट मिळते. नव्या पद्धतीत वजावट नाही.
अधिकृत लिंक्स
फक्त या सरकारी वेबसाइट्स वापरा. HumainOne यापैकी कोणाशीही संबंधित नाही.
- PFRDA — NPS वात्सल्यनियम, कागदपत्रे, कर, FAQ
- PIB — NPS वात्सल्य मार्गदर्शक तत्त्वे 2025मार्गदर्शक तत्त्वांचा सारांश
- NPS ट्रस्ट — NPS वात्सल्य उघडाऑनलाइन (eNPS) लिंक
अस्वीकरण: HumainOne ही एक स्वतंत्र माहिती वेबसाइट आहे. आमचा UIDAI, आयकर विभाग, EPFO, NPCI, निवडणूक आयोग, महाराष्ट्र शासन किंवा कोणत्याही सरकारी संस्थेशी संबंध नाही. आम्ही अर्ज, कागदपत्रे किंवा शुल्क स्वीकारत नाही. माहिती दाखवलेल्या तारखेला अधिकृत स्रोतांशी तपासली आहे, पण नियम बदलतात — कोणतीही कृती करण्यापूर्वी अधिकृत वेबसाइटवर खात्री करा. कॅल्क्युलेटर अंदाज देतात, अधिकृत आकडे नव्हे; हा कर किंवा कायदेशीर सल्ला नाही.