रेशन कार्डमध्ये (शिधापत्रिका) नाव समाविष्ट करणे किंवा कमी करणे: कागदपत्रे, ऑनलाइन पायऱ्या आणि कालमर्यादा
महाराष्ट्रात रेशन कार्डमध्ये नाव टाकणे, कमी करणे किंवा दुरुस्त करणे आणि पत्ता बदलणे हे rcms.mahafood.gov.in वर ऑनलाइन किंवा तुमच्या शिधावाटप / तहसील पुरवठा कार्यालयात करता येते. शुल्क नाही. 16 वर्षांखालील मुलासाठी आधार आणि जन्माचा दाखला, शाळा सोडल्याचा दाखला किंवा बोनाफाईड प्रमाणपत्र लागते. 16 वर्षांवरील सदस्यासाठी आधार आणि पॅन, ड्रायव्हिंग लायसन्स किंवा मतदार ओळखपत्र लागते. नव्याने लग्न झालेल्या महिलेला त्याशिवाय माहेरच्या रेशन कार्डातून नाव कमी केल्याचे प्रमाणपत्र लागते. लोकसेवा हक्क अधिनियमानुसार नाव समाविष्ट करायला 3 कामाचे दिवस (गृहभेट लागल्यास 30 दिवस) लागतात. नाव कमी करणे किंवा दुरुस्त करणे 3 कामाचे दिवस, आणि पत्ता बदल 30 दिवस.
महत्त्वाची माहिती शेवटची पडताळणी: 30 सप्टें 2026
| बाब | तपशील | स्रोत |
|---|---|---|
| अर्ज कुठे | rcms.mahafood.gov.in वर ऑनलाइन, किंवा शिधावाटप कार्यालय / तहसील / अन्नधान्य वितरण कार्यालय | अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभाग — नागरिकांची सनद (7 जाने 2026) |
| शुल्क | लागू नाही — नाव दुरुस्ती, नाव समाविष्ट करणे, नाव कमी करणे किंवा पत्ता बदलासाठी शुल्क नाही | नागरिकांची सनद (7 जाने 2026) |
| कालमर्यादा — नाव समाविष्ट | 3 कामाचे दिवस; गृहभेट आवश्यक असल्यास 30 दिवस | लोकसेवा हक्क अधिनियम सेवा यादी, पुरवठा विभाग |
| कालमर्यादा — इतर बदल | नाव दुरुस्ती: 3 कामाचे दिवस · नाव कमी करणे: 3 कामाचे दिवस · पत्ता बदल: 30 दिवस · नवी शिधापत्रिका: 30 दिवस | नागरिकांची सनद / लोकसेवा हक्क यादी |
| मंजूर कोण करतो | शिधावाटप अधिकारी / क्षेत्रीय अधिकारी / तहसीलदार / अन्नधान्य वितरण अधिकारी | नागरिकांची सनद (7 जाने 2026) |
| अपील कोणाकडे | सहायक नियंत्रक शिधावाटप / अन्नधान्य वितरण अधिकारी / जिल्हा पुरवठा अधिकारी | नागरिकांची सनद (7 जाने 2026) |
घरात बाळ जन्मले, लग्नानंतर सून आली, एखादा नातेवाईक राहायला आला, किंवा कुटुंबातील कोणाचे निधन झाले: तुमचे रेशन कार्ड तुमच्या प्रत्यक्ष कुटुंबाशी जुळले पाहिजे. राष्ट्रीय अन्नसुरक्षा अधिनियमानुसार कार्डवर नाव असलेल्यांनाच धान्य मिळते. महाराष्ट्रात हे बदल मोफत आहेत आणि लोकसेवा हक्क अधिनियमानुसार त्यांना कायदेशीर कालमर्यादा आहे.
कोणत्या बदलासाठी कोणती कागदपत्रे
अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभागाच्या नागरिकांच्या सनदेत (7 जानेवारी 2026) दिलेली कागदपत्रे:
| काय करायचे आहे | कागदपत्रे |
|---|---|
| 16 वर्षांखालील मुलाचे नाव टाकणे | आधार कार्ड + यापैकी एक: शाळा सोडल्याचा दाखला, बोनाफाईड प्रमाणपत्र, जन्माचा दाखला |
| 16 वर्षे किंवा जास्त वयाच्या सदस्याचे नाव टाकणे | आधार कार्ड + यापैकी एक: पॅन कार्ड, ड्रायव्हिंग लायसन्स, मतदार ओळखपत्र |
| लग्नानंतर पत्नी / सुनेचे नाव टाकणे | 16 वर्षांवरील कागदपत्रे आणि आधीच्या (माहेरच्या) शिधापत्रिकेतून नाव कमी केल्याचे प्रमाणपत्र |
| नाव कमी करणे | मृत्यू झाल्यास मृत्यू प्रमाणपत्र · लग्न होऊन गेल्यास विवाह नोंदणी प्रमाणपत्र · आधार · मतदार ओळखपत्र |
| नावाची दुरुस्ती | आधार कार्ड + नावात बदल केल्याचे अधिकृत कागदपत्र / शासकीय गॅझेट |
| पत्ता बदलणे | आधार + अलीकडचे वीज बिल, घरपट्टी पावती, मेंटेनन्स चार्ज पावती किंवा नोंदणीकृत भाडेकरारनामा |
लग्न झालेली महिला? आधी माहेरच्या कार्डातून नाव कमी करा. एका व्यक्तीचे नाव एकाच शिधापत्रिकेवर असू शकते. माहेरच्या शिधावाटप कार्यालयात नाव कमी करून घ्या आणि तसे प्रमाणपत्र घ्या. मग ते प्रमाणपत्र जोडून सासरच्या कार्डात नाव टाका.
पायऱ्या: RCMS वर ऑनलाइन
- rcms.mahafood.gov.in (विभागाची शिधापत्रिका व्यवस्थापन प्रणाली) उघडा आणि Sign In / Register वापरा.
- सेवा निवडा: नाव समाविष्ट करणे, नाव कमी करणे, नावाची दुरुस्ती किंवा पत्ता बदलणे.
- तुमचा शिधापत्रिका क्रमांक आणि सदस्याचे तपशील आधारप्रमाणे अचूक टाका.
- वरील तक्त्यातील कागदपत्रे अपलोड करा. 16 वर्षांखालील मुलासाठी जन्माचा दाखला सहसा सर्वात सोपा.
- अर्ज सादर करा आणि अर्ज क्रमांक लिहून ठेवा. शुल्क नाही; कोणी पैसे मागितले तर देऊ नका.
- विभागाच्या वेबसाइटवरील "तुमच्या रेशन कार्डची स्थिती जाणून घ्या" ने स्टेटस पाहा. कालमर्यादा संपूनही निर्णय झाला नाही, तर अपील करा (खाली पाहा).
प्रत्यक्ष जायचे आहे? हीच कागदपत्रे घेऊन तुमच्या शिधावाटप कार्यालयात (मुंबई–ठाणे शिधावाटप क्षेत्र) किंवा तहसील / अन्नधान्य वितरण कार्यालयात (उर्वरित महाराष्ट्र) जा.
तुम्हाला मिळणारी कालमर्यादा
| सेवा | कालमर्यादा (लोकसेवा हक्क अधिनियम) |
|---|---|
| नावाची दुरुस्ती | 3 कामाचे दिवस |
| नाव समाविष्ट करणे | 3 कामाचे दिवस, गृहभेट आवश्यक असल्यास 30 दिवस |
| नाव कमी करणे | 3 कामाचे दिवस |
| पत्ता बदलणे | 30 दिवस |
| दुय्यम शिधापत्रिका (फाटलेली / खराब) | 6 दिवस, गृहभेट आवश्यक असल्यास 30 दिवस |
| नवी शिधापत्रिका | 30 दिवस |
वेळेत काम झाले नाही? अपील करा
महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम, 2015 नुसार अधिसूचित सेवा वेळेत मिळाली नाही, किंवा योग्य कारणाशिवाय नाकारली गेली, तर तुम्ही पहिले अपील करू शकता. शिधापत्रिकेतील बदलांसाठी अपिलीय अधिकारी सहायक नियंत्रक शिधावाटप / अन्नधान्य वितरण अधिकारी / जिल्हा पुरवठा अधिकारी आहेत. त्यानंतर दुसरे अपील, आणि शेवटी राज्य सेवा हक्क आयोगाकडे तिसरे अपील करता येते. दोषी अधिकाऱ्याला प्रत्येक प्रकरणात ₹5,000 पर्यंत दंड होऊ शकतो.
नाव टाकल्यानंतर: e-KYC करा
शिधापत्रिकेवरील प्रत्येक सदस्याने आधार e-KYC पूर्ण करणे आवश्यक आहे, त्यामुळे नव्या सदस्याचेही करा. ते मोफत आहे, रेशन दुकानात किंवा Mera eKYC ॲपवर. पाहा रेशन कार्ड e-KYC.
तुमची शिधापत्रिका कोणत्या प्रकारची?
सदस्य जोडल्याने कार्डचा प्रकार आपोआप बदलत नाही. संदर्भासाठी, नागरिकांच्या सनदेत मुख्य गट असे दिले आहेत:
| कार्ड / गट | कोणासाठी (थोडक्यात) | धान्य |
|---|---|---|
| अंत्योदय (AAY) | अत्यंत गरीब कुटुंबे: उदा. विधवा, आजारी, अपंग किंवा 60 वर्षांवरील व्यक्ती प्रमुख असलेली आणि आधार नसलेली कुटुंबे, आदिम आदिवासी कुटुंबे, भूमिहीन शेतमजूर | दरमहा प्रति कार्ड 35 किलो |
| प्राधान्य कुटुंब (PHH) | वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न ₹59,000 पर्यंत (शहरी) / ₹44,000 पर्यंत (ग्रामीण) | दरमहा प्रति व्यक्ती 5 किलो |
| प्राधान्य गटात नसलेले केशरी (APL) / शुभ्र कार्ड | केशरी: वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न ₹15,000 पेक्षा जास्त आणि ₹1 लाखापर्यंत; शुभ्र: त्यापेक्षा जास्त | NFSA धान्य नाही (अधिसूचित जिल्ह्यांतील APL शेतकऱ्यांना राज्य योजनेतून धान्य) |
केंद्राच्या अधिसूचनेनुसार NFSA धान्य 1 जानेवारी 2024 ते 31 डिसेंबर 2028 मोफत आहे. अंत्योदय आणि प्राधान्य कुटुंब शिधापत्रिकाधारकांना ई-शिधापत्रिका मोफत मिळते (16 मे 2023 चा शासन निर्णय).
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
महाराष्ट्रात रेशन कार्डमध्ये मुलाचे नाव कसे टाकायचे?
rcms.mahafood.gov.in वर ऑनलाइन किंवा शिधावाटप / तहसील कार्यालयात मुलाचे आधार आणि जन्माचा दाखला, शाळा सोडल्याचा दाखला किंवा बोनाफाईड प्रमाणपत्र देऊन अर्ज करा. शुल्क नाही, आणि कालमर्यादा 3 कामाचे दिवस (गृहभेट लागल्यास 30 दिवस) आहे.
लग्नानंतर पत्नीचे नाव रेशन कार्डमध्ये कसे टाकायचे?
आधी तिचे नाव माहेरच्या शिधापत्रिकेतून कमी करून घ्या आणि तसे प्रमाणपत्र घ्या. मग आधार, पॅन / ड्रायव्हिंग लायसन्स / मतदार ओळखपत्रापैकी एक आणि ते प्रमाणपत्र देऊन नाव टाकण्यासाठी अर्ज करा.
रेशन कार्डमध्ये नाव टाकायला शुल्क आहे का?
नाही. अन्न व नागरी पुरवठा विभागाच्या नागरिकांच्या सनदेनुसार नाव दुरुस्ती, नाव समाविष्ट करणे, नाव कमी करणे किंवा पत्ता बदलासाठी शुल्क लागू नाही.
रेशन कार्डमध्ये नाव टाकायला किती दिवस लागतात?
महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियमानुसार 3 कामाचे दिवस, किंवा गृहभेट आवश्यक असल्यास 30 दिवस.
रेशन कार्डमधून कुटुंबातील सदस्याचे नाव कसे कमी करायचे?
मृत्यू झाल्यास मृत्यू प्रमाणपत्र किंवा लग्नानंतर गेल्यास विवाह नोंदणी प्रमाणपत्र, तसेच आधार किंवा मतदार ओळखपत्र देऊन अर्ज करा. त्याला 3 कामाचे दिवस लागतात.
कार्यालयाने कालमर्यादेत काम केले नाही तर?
लोकसेवा हक्क अधिनियमानुसार सहायक नियंत्रक शिधावाटप / अन्नधान्य वितरण अधिकारी / जिल्हा पुरवठा अधिकारी यांच्याकडे पहिले अपील करा. दोषी अधिकाऱ्याला ₹5,000 पर्यंत दंड होऊ शकतो.
अधिकृत लिंक्स
फक्त या सरकारी वेबसाइट्स वापरा. HumainOne यापैकी कोणाशीही संबंधित नाही.
- RCMS — शिधापत्रिका व्यवस्थापन प्रणालीऑनलाइन अर्ज, साइन इन / नोंदणी
- तुमच्या रेशन कार्डची स्थिती जाणून घ्याकार्ड व अर्जाची स्थिती तपासा
- नागरिकांची सनद — अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभाग (7 जाने 2026)कागदपत्रे, शुल्क, अधिकारी
- लोकसेवा हक्क अधिनियम — सेवा व कालमर्यादा3 / 30 दिवस, अपील
- अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभागविभागाची वेबसाइट
अस्वीकरण: HumainOne ही एक स्वतंत्र माहिती वेबसाइट आहे. आमचा UIDAI, आयकर विभाग, EPFO, NPCI, निवडणूक आयोग, महाराष्ट्र शासन किंवा कोणत्याही सरकारी संस्थेशी संबंध नाही. आम्ही अर्ज, कागदपत्रे किंवा शुल्क स्वीकारत नाही. माहिती दाखवलेल्या तारखेला अधिकृत स्रोतांशी तपासली आहे, पण नियम बदलतात — कोणतीही कृती करण्यापूर्वी अधिकृत वेबसाइटवर खात्री करा. कॅल्क्युलेटर अंदाज देतात, अधिकृत आकडे नव्हे; हा कर किंवा कायदेशीर सल्ला नाही.